اهمیت مضاعف مستندسازی آسیب های دشمن به محیط زیست

به گزارش گروه کشاورزی و محیط زیست خبرگزاری صدا و سیما، شینا انصاری با حضور در برنامه صف اول عصر چهارشنبه شبکه خبر، با بیان اینکه مستندات مربوط به آسیب ها و خسارات حملات نظامی امریکا و متحدانش به محیط زیست و منابع طبیعی ایران جمع آوری و به معاونت حقوقی ریاست جمهوری ارائه شده است، اظهار داشت: مستندات مربوط به جنگ 12 روزه تکمیل و در اختیار معاونت حقوقی ریاست جمهوری گذاشته شده است، اما گزارش مربوط به جنگ تحمیلی سوم به دلیل گستردگی بیشتر، در حال تکمیل است.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست درباره اهمیت ثبت و مستندسازی آسیب های جنگ افروزی دشمن بر محیط زیست ایران تصریح کرد: علاوه بر اهمیتی که این اقدام برای روند دریافت غرامت دارد، بررسی دقیق و مستندسازی خسارات از این لحاظ که خودمان مطلع باشیم که واقعاً چه اتفاقی برای طبیعت و منابع طبیعی سرزمین مان افتاده، بسیار ارزشمند است و این کار را حتماً باید انجام دهیم.

مشروح گفتگوی شینا انصاری، رئیس سازمان محیط زیست در برنامه صف اول شبکه خبر:

سوال: قبل از این که وارد موضوع عملکرد یکسال گذشته بشویم با سفر اخیرتان شروع کنیم که به جنوب کشور و استان خوزستان سفر کرده بودید، هدف از این سفر را بفرمایید و اینکه در موضوع گرد و غبار الان خوزستان در چه شرایطی قرار گرفته است؟

انصاری: استان خوزستان از جمله استان هایی است که مشکلات زیادی در حوزه محیط زیست دارد. البته ما در کل کشور اگر بخواهیم اشاره بکنیم، به دلیل بی توجهی به موضوع محیط زیست، در متن توسعه اقتصادی و عمرانی کشور مشکلات عدیده ای داریم، ولی در خوزستان این مشکلات می توانیم بگوییم تشدید شده است.

مشکل گرد و غبار را شما هم اشاره فرمودید و در کنار آن ما تمرکز واحد های صنعتی نفتی را در این استان داریم و به تبع آن مشکلاتی از سال ها گذشته، از دهه های گذشته و از زمان استقرار صنایع نفتی ایجاد شده و علاوه بر اینها، مشکلاتی نیز برای ظرفیت های زیست بومی بسیار ارزشمند آنجا از جمله دو تا تالاب مهم هورالعظیم و تالاب شادگان وجود دارد.

بواسطه اهمیتی که این استان از منظر محیط زیست دارد، ما در هفته دولت به این استان سفرکردیم که آنجا برنامه افتتاح مرکز آموزش و پایش محیط زیست را در بندر ماهشهر داشتیم. بواسطه اهمیتی که منطقه ویژه ماهشهر دارد، این پایش های محیط زیستی حتما باید بعنوان نظارت های عالی بر فعالیت های صنعتی وجود داشته باشد. در کنار آن ضمن این که بازدیدی هم داشتیم از آثار تخریب حملات ناجوانمردانه دشمن به منطقه ویژه ماهشهر، از طرح های محیط زیستی هم بازدید داشتیم و مشخصا از فولاد خوزستان هم بازدید کردیم.

طرحی که در حوزه کاهش انتشار آلاینده های هوا بود هم افتتاح شد و دیدار خوبی داشتیم با تشکل های مردم نهاد محیط زیستی. خوشبختانه استان خوزستان تشکل های دغدغه مندی دارد و واقعا یکی از سرمایه های ارزشمند ما در سازمان محیط زیست وجود افراد فعال و دغدغه مند هستند که واقعا آگاهانه و تخصصی روی موضوعات مختلف محیط زیست کار می کنند.

همین طور شورای حفاظت کیفی کارون باز از مواردی بود که ما در آن شرکت کردیم. بواسطه اهمیتی که رودخانه کارون در اهواز دارد و منابع انتشار آلاینده هایی که وارد این رودخانه می شود هم اهمیت دارد، لازم است که به برنامه هایی که در حوزه توسعه سیستم های تصفیه فاضلاب وجود دارد، همین طور بازچرخانی آب در صنایع بزرگ و موضوع استفاده از آب های نامتعارف را واقعا باید به آنها توجه بکنیم و این موضوعات در اسناد بالادستی ما هم آمده است.

سوال: بر اساس همین موارد بسیار مهمی که بیان کردید و اشاره کردید باید برنامه ریزی صورت بگیرد و تصمیم گرفته بشود، برنامه ها در چه قالب های مشخصی قرار است که اجرایی بشوند؟ کوتاه مدت چه اقداماتی دنبال می شوند و بلند مدت که طبیعتا برنامه بلند مدت باید به گونه ای باشد که از این مسیر ها و از این شرایط عبور کرده باشیم؟

انصاری: همین طور است. چون بهرحال ما وقتی در شرایط جنگ هستیم بسیاری از برنامه هایی که داریم تحت الشعاع جنگ قرار می گیرد، بعنوان یک مصداق خدمت شما اشاره کنم، ما از ابتدای دولت چهاردهم موضوع کاهش آلودگی هوا را در کلانشهر ها از جمله در کلانشهر اهواز پیگیری کردیم، بر اساس سیاهه انتشار آلایندگی یعنی این که سهم منابع در هر کلانشهر چیست؟ مثلا در شهری مثل تهران سهم منابع متحرک بالاتر است بنابراین ما باید اولویت را بگذاریم روی منابع متحرک مثل اسقاط خودرو های فرسوده، ولی در شهری مثل اهواز سهم منابع ثابت اهمیت بیشتری دارد، به همین واسطه هم ما روی کاهش فلرسوزی کار کردیم. برنامه مدونی را وزارت نفت در اختیار ما قرار داد که پیگیر بودیم و کار های خوبی هم انجام شد برای این که ما بتوانیم این فلرسوزی ها را در استان خوزستان کاهش بدهیم. اما به دلیل حمله دشمن و جنگ، خیلی از این برنامه ها متوقف شد ولی پیگیر هستیم که در چارچوب همان برنامه که برنامه های کوتاه مدت و میان مدت و بلندمدت است بتوانیم در محور های مختلف، هم آلودگی هوا، هم آلودگی پسماند ها، هم موضوعات مرتبط با حق آبه تالاب ها، مدیریت منابع آب و جلوگیری از انتشار آلودگی فاضلاب به رودخانه ها و تالاب ها این موضوعات را پیش ببریم. بخشی از آنها هم البته نیازمند این است که منابع مالی تامین بشود برای این که تحقق پیدا کنند و بخشی از آنها هم طبیعتا در شرایط پایدار می تواند دنبال بشود.

سوال: کوتاه مدت که اشاره کردید چه زمانی ملموس خواهد بود برای هموطنان استان خوزستان؟

انصاری: کاهش فلرسوزی ها برنامه ای است که سازمان محیط زیست بعنوان یک سازمان نظارتی و حاکمیتی پیگیری می کند. مثلا در مورد آلودگی هوا طبق قانون هوای پاک ما مکلف هستیم که ماموریت های قانونی که دستگاه ها در این قانون دارند را پیگیری کنیم، طبیعتا مواردی که مرتبط می شود با آلودگی صنایع را همکاران ما در اداره کل محیط زیست استان خوزستان پایش هایی دارند، علاوه بر آن خود واحد های صنعتی هم طبق قانون مکلف هستند که خوداظهاری پایش هایشان را از خروجی منابع آلاینده در اختیار سازمان محیط زیست قرار بدهند. ما هم پیگیر هستیم که این پایش ها ضمن این که استمرار داشته باشد، کاهش انتشار آلودگی را هم داشته باشیم. منتها هر کدام از این برنامه هایی که اشاره کردم چه در حوزه کاهش آلودگی صنایع، چه موضوع کاهش فلرسوزی، چه تکمیل تصفیه خانه های فاضلاب شهری و صنعتی، همه این ها باید در آن چارچوب زمانی معقول و متعارف خود پیش برود.

سوال: برنامه هفتم چه تکلیفی را مشخص کرده؟ چه برای خوزستان و چه برای سایر استان ها مثلا سیستان و بلوچستان؟

انصاری: برنامه هفتم به صورت کلی اشاره کرده، به عنوان نمونه در خصوص گرد و غبار که اشاره فرمودید ما یک کاری را انجام دادیم بعنوان شناسایی کانون های گرد و غبار و شناسایی هات اسپات های گرد و غبار این که کدام کانون ها اولویت بیشتری دارد، چون بالطبع منابع ما تکافوی این را نمی دهد که ما بخواهیم کار مهار کانون های گرد و غبار را در همه کانون ها انجام بدهیم با یک اولویت بندی این موضوع را در دستور کار قرار دادیم. موضوع بعدی موضوع حق آبه مکفی بوده برای تالاب هایمان، حالا امسال خوشبختانه بارش های خوبی داشتیم و تا حدی آن حق آبه نسبی تامین شده اشاره می کنم آن حق آبه کافی نیست برای اغلب تالاب ها همچنان ولی بهرحال در مقایسه با سال قبل و سال های پیش از آن وضعیت به لحاظ تامین حق آبه تالاب ها بهتر بوده ولی باز هم کفایت نمیکند. مثلا همین تالاب هورالعظیم در حال حاضر 35 درصد از این عرصه دارای آب است بنابراین همچنان ما باید حقابه محیط زیستی یا طبیعت را به عنوان یکی از این اولویت ها بدانیم و سازمان محیط زیست هم بجد پیگیر است که همه این موارد و مشکلات محیط زیستی چه در استان خوزستان، چه در سایر استان ها پیگیری شود.

سؤال: مشخصاً به موضوع جنگ بپردازیم؛ در صحبت های خود اشاره کردید که آسیب هایی وارد کرده، به عنوان مصداق، خوزستان را بیان کردید، در کل کشور جنگ تحمیلی دوم و سوم چه تبعاتی بر محیط زیست گذاشته و محیط زیست کشور ما چه آسیب هایی دیده از جنگ تحمیلی؟

انصاری: ما در جنگ 12 روزه توانستیم مستندسازی اولیه را انجام دهیم از آسیبی که به مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست وارد شده، ما مناطقی داریم در سازمان محیط زیست؛ 12 درصد از عرصه سرزمینی ما با مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست اداره می شود به عنوان مناطقی که میراث بین نسلی است، زیستگاه های حساس گیاهی و جانوری وجود دارند و باید برای نسل آینده صیانت شوند. متأسفانه این مناطق هم از هجوم ددمنشانه دشمنان در امان نماند و ما در جنگ 12 روزه چیزی حدود هشت هزار هکتار از عرصه های مناطق تحت مدیریت مان مورد آسیب قرار گرفت. ما مستندسازی را به لحاظ اقتصادی هم انجام دادیم در خصوص جنگ 12 روزه و برای معاونت حقوقی ریاست جمهوری ارسال کردیم برای این که مطالبه گری شود در عرصه بین المللی، در مورد جنگ تحمیلی رمضان، آثار و ابعاد گسترده تر بود، البته شاید بخش های سرزمینی ما؛ مناطق داخلی حفاظت شده کمتر تحت تأثیر قرار گرفت، ولی مناطق ساحلی؛ اکوسیستم های تالابی و مشخصاً هم خلیج فارس تحت تأثیر قرار گرفت و آلودگی های نفتی متعددی را داشتیم و در حال حاضر هم موضوع بررسی و مستندسازی خسارات محیط زیستی در دستور کار قرار دارد، چون این موضوعات نیازمند اندازه گیری، پایش و بررسی دقیق است، به زمان نیازمند است، ولی به هر حال این کار در دستور کار قرار دارد، موضوع دیپلماسی محیط زیست بود که ما حتی قبل از شروع جنگ تحمیلی رمضان هم هشدار لازم را هم به وزرای محیط زیست کشور های حوزه خلیج فارس اعلام کردیم که اگر بخواهد اتفاقی در خلیج فارس و دریای عمان بیفتد، با توجه به این که این منطقه همچنان یک اکوسیستم شکننده است، به خاطر جنگ های پیشینی که در این منطقه اتفاق افتاده، واقعاً این ظرفیت را ندارد، به یونِب؛ برنامه محیط زیست سازمان ملل هشدار دادیم، حتی مکاتبه کردیم با دبیرکل سازمان ملل متحد و از منظر محیط زیست هشدار دادیم، ولی متأسفانه جنگ اتفاق افتاد.

سؤال: چه وظیفه ای بر عهده شان بوده؟

انصاری: به هر حال یونب؛ برنامه محیط زیست سازمان ملل؛ عالی ترین نهاد محیط زیستی این سازمان است و وقتی جنگ اتفاق می افتد، محیط زیست؛ قربانی خاموش جنگ است، یعنی مسائل و مشکلاتی که به دلیل جنگ اتفاق می افتد، واقعاً بعضی از اینها غیرقابل جبران است و ما این را در طول تاریخ هم دیدیم؛ در طول تاریخ مثلاً استفاده از عامل نارنجی که آمریکا استفاده کرد در ویتنام، توانست جنگل های بارانی آن جا را از بین ببرد، یا رژیم صهیونیستی برای غزه اتفاقاتی که رقم زد، مثلاً نخلستان های تاریخی آن جا را عامدانه آتش زد و نابود کرد که آلودگی آب و خاک به نحوی اتفاق افتاد که شمال غزه عملاً غیرقابل کشت و زرع است، بنابراین این مشکلات محیط زیستی در طول زمان خود را نشان می دهند و ما در طول ایام جنگ هم وقتی انفجار مخازن سوخت بود، باز آمدیم این را مطالبه گری کردیم که این کار اصلاً مصداق جنایت محیط زیستی است؛ اکوسایت است و باز این را پیگیری کردیم، حتی در حملاتی هم که به تأسیسات صلح آمیز هسته ای وجود داشت، باز هم مکاتبه و پیگیری کردیم با 11 نهاد محیط زیستی ذیل سازمان ملل متحد، خروجی آن فقط بیانیه ای بود که یونب اعلام کرد به صورت کلی کشور ها را به آرامش و عدم و درگیری و جنگ، بدون این که اشاره کند کشور های متجاوز، کدام کشور ها هستند و چه کسانی جنگ را آغاز کردند؟

سؤال: اشاره کردید که مستندات را در اختیار معاونت حقوقی ریاست جمهوری هم قرار دادید، هم برای جنگ 12 روزه و هم این جنگ، از آن طرف اطلاع دارید که چه پیگیری هایی انجام می شود؟

انصاری: برای جنگ 12 روزه قرار دادیم، برای جنگ تحمیلی رمضان، گزارش اولیه ارسال کردیم، هنوز گزارش ما تکمیل نشده است.

سؤال: همان پیگیری های گزارش جنگ 12 روزه به جایی رسیده؟ اطلاع دارید؟

انصاری: آنها را از بخش بین الملل آنها پیگیری می کنند، گزارشات دستگاه های مختلف را جمع بندی و تجمیع کردند ولی این که حالا به کجا رسیده را اطلاع نداریم، ولی این مستندسازی خسارات جنگ صرف نظر از این که بتوانیم غرامت بگیریم یا نگیریم، برای این که خودمان مطلع باشیم که واقعاً چه اتفاقی برای طبیعت و منابع طبیعی سرزمین مان افتاده، بسیار برای ما ارزشمند است، این کار را حتماً باید انجام دهیم.

سؤال: نگاهی هم داشته باشیم به نقشی که مردم در محیط زیست می توانند داشته باشند و نوع فعالیتی که شما در سازمان محیط زیست برای مردم تعریف می کنید که مشارکت آنها را دریافت کنید؟

انصاری: سازمان حفاظت محیط زیست اساساً در جهان این طور است؛ جزو سازمان های مرزی است؛ یعنی سازمانی است که بسیار در ارتباط با مردم می تواند کار خود را پیش ببرد، اصل 50 قانون اساسی را هم ملاحظه بفرمایید؛ حفاظت محیط زیست را وظیفه همگانی دانسته، بنابراین سازمان حفاظت محیط زیست هم مأموریت ها و تکالیف خود را حتماً با کمک مردم باید جلو ببرد و تشکل های مردم نهاد؛ حلقه واسط بین ما و مردم هستند و ما خوشبختانه ظرفیت های بسیار ارزشمندی داریم، خصوصاً در سال های اخیر مطالبه گری و کنش گری فعالان محیط زیست خیلی به کمک ما آمده در پیگیری موضوعات و امیدواریم با بسترسازی های لازم در موضوعات، به صورت تخصصی از ظرفیت اقشار مختلف مردم استفاده کنیم. ما الان کاری را با آموزش و پرورش پیش می بریم با عنوان طرح ملی محیط یار که در مدارس این کار را شروع کردیم، به دلیل این که آموزش های محیط زیستی از سنین پایه و کودکی شروع شود، خوشبختانه این طرح با استقبال خیلی خوبی از آموزش و پرورش رو به رو بود و بالغ بر 500 هزار نفر دانش آموز به این طرح پیوستند.

سؤال: الزاماً مردم بخواهند ایفای نقش داشته باشند، در مجموعه های سازمان های مردم نهاد که اشاره کردید؛ به صورت جمعی باید فعالیت کنند یا نه تعریف فعالیت فردی هم داریم؟

انصاری: تعریف فعالیت فردی هم داریم، یعنی ما هم تشکل های مردم نهاد داریم که تشکل های ثبت شده هستند و بعضی ها حتی محور فعالیت شان تخصصی است؛ مثلاً در حوزه تالاب و پسماند، همین طور فعالان مستقل هم داریم که آنها هم افرادی هستند که بسیار مطالبه گر و اثرگذار هستند.

سؤال: نکته پایانی و جمع بندی؟

انصاری: می خواهم از همه دغدغه مندان محیط زیست و بالاخص از همکارانم در سازمان محیط زیست و به ویژه محیط بانان پرتلاش و خدوم که واقعاً جان برکف برای حفاظت از مناطق تحت مدیریت سازمان جان فشانی می کنند، تشکر کنم.